TR
Eurasian Studies Journal Yıl:2019  Sayı: 11  Alan: Müzik

Özgen KÜÇÜKGÖKÇE
LÂDİKLİ MEHMED ÇELEBİ’NİN “ZEYNܒL ELHÂN” ve “ER-RİSÂLETܒL FETHİYYE” ESERLERİNDEKİ ŞÛBELERİN BENZERLİK ve FARKLILIKLARI
 
Mûsıkî sanatı, Türklerin kurduğu tüm medeniyetlerde, her devirde önemini korumuştur. Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen Türkler, mûsıkî kültürlerini de beraberlerinde getirmiş, Anadolu’da bu kültürlerini geliştirmişlerdir. Bu aktarımda en önemli unsuru, mûsıkî sanatının yazılı belgeleri oluşturmaktadır. Yazılı belgeler içerisinde edvâr adı verilen kuram kitapları Türk mûsıkîsi kuramı ile ilgili temel kaynaklardır. Orta Asya’da Fârâbî, İbn-i Sinâ, Safiyüddin Abdülmümin Urmevî, Abdülkadir Merâgî ve Lâdikli Mehmed Çelebi gibi mûsıkî bilginlerinin yazmış olduğu edvârlar günümüze ışık tutmaktadır. Bu kuramcılar içerisinden Lâdikli Mehmed Çelebi’nin kaleme aldığı iki eser, Türk mûsıkîsi kuramında temeli oluşturan, makâm âvâze şûbe ve terkipler konusunda önemli bilgiler sunmaktadır. Lâdikli Mehmed Çelebi’nin mûsıkî kuramı hakkındaki ilk eserinin, 1483 yılında yazdığı “Zeynü’l- Elhân fî İlmi’t- Te’lîfî ve’l Evzân” olduğu bilinmektedir. 1484 yılında kaleme aldığı eser ise “er-Risâletü’l Fethiyye” adını taşımaktadır. Lâdikli Mehmed Çelebi, eserlerinde makâm, âvâze, şûbe ve terkiplerin isimleri ve sıralamalarını açıklamalarıyla sunmuştur. İlk yazdığı, kısaca Zeynü’l Elhân olarak adlandırılan eserinde 4 şûbe tanımlarken, Fethiyye’sinde 24 şûbe tanımlamış ve bunların eski bilginlerin ifadeleri olduğunu belirtmiştir. Bu eserinde vurguladığı eski ve yeni bilginlere göre sınıflandırdığı şûbelerdeki farklılıkların, karşılaştırmalı olarak irdelenmesi gerekliliği doğmuştur. Her iki eserden elde edilen verilerin de karşılaştırmalı olarak sunumu doğrultusunda, Lâdikli Mehmed Çelebi’nin şûbeler hakkındaki görüşlerinin iki eser içeriğindeki benzerlikleri ve farklılıkları çalışmamın konusunu oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk Mûsıkîsi, Lâdikli Mehmed Çelebi, Edvâr, Şûbe


SIMILARITIES AND DIFFERENCES OF “ŞÛBE”S IN LADIKLI MEHMED ÇELEBI’S WORKS “ZEYNܒL ELHÂN” AND “ER-RISÂLETܒL FETHIYYE”
 
The art of music always maintained its importance in every civilization founded by Turks. They brought together their music culture from Central Asia to Anatolia and they improved this music culture in Anatolia. The most important factor in this conveyance is written music documents. Among these written documents, “edvâr”s are basic resources about Turkish music theory. Edvârs written by music scholars such as Fârâbî, İbn-i Sinâ, Safiyüddin Abdülmümin Urmevî, Abdülkadir Merâgî and Lâdikli Mehmed Çelebi in Central Asia shed light to these days. Among them, two works of Lâdikli Mehmed Çelebi present important information about “makâm”, “âvâze”, “şûbe” and “terkip” which constitute the basis of Turkish music theory. It is known that the first work of Lâdikli Mehmed Çelebi about music theory is “Zeynü’l- Elhân fî İlmi’t- Te’lîfî ve’l Evzân” written in 1483. The title of the work which he wrote in 1484 is “er-Risâletü’l Fethiyye”. Lâdikli Mehmed Çelebi presented the names and orders of “makâm”, “âvâze”, “şûbe” and “terkip” descriptively in his works. He described 4 “şûbe” in his first work “Zeynü’l- Elhân” and 24 “şûbe” in his work “Fethiyye” and indicated that these statements belonged to older scholars. It is necessary to examine the differences of “şûbe”s categorised by him according to newer and elder scholars comparatively. The subject of this study is the similarities and differences of Ladikli Mehmed Çelebi’s assessments in his two works about “şûbe” in accordance with the data obtained from the presentation of these two works comparatively.

Keywords: Traditional Turkish Music, Lâdikli Mehmed Çelebi, Edvâr, Şûbe


Detay

İÇERİK